Human interest

Een serie persoonlijke verhalen van onze ambassadeurs en van mensen die werkzaam zijn in de waterstofsector bij een van onze partners. Portretten waarin zij vertellen over hun werk, het belang daarvan en hun persoonlijke overtuiging.

Joost Hooghiem is directeur Waterstofnetwerk Nederland bij Gasunie. Samen met zijn projectmanagement team regelt hij de uitrol van het waterstofnetwerk in Nederland en stoomt hij Gasunie intern klaar voor waterstof.

‘Als ik vroeger vanuit Groningen naar de Randstad ging en vertelde waar ik werkte, had niemand een idee wat Gasunie deed. Dat is nu anders. We spelen een belangrijke rol in de energietransitie. Tot 2030 leggen we bijvoorbeeld ons waterstofnetwerk aan: we verbinden vijf industriële clusters met elkaar, met grenspunten in Duitsland en België, en met opslagplaatsen voor waterstof.

Maandelijks starten bij Gasunie zo’n honderd nieuwe medewerkers. Al die nieuwelingen willen bijdragen aan de energietransitie. Ze zijn hard nodig. Voor ons project alleen al werken we samen met driehonderd collega’s. Ik verwacht dat er de komende jaren nog zo’n honderd bijkomen. Het zijn engineers, business developers, maar ook omgevingsmanagers, juristen en ICT’ers. Soms werken ze tijdelijk fulltime voor ons, de andere keer maar een paar uur per week.

Als management team zoeken we naar een gezonde mix van ervaren en nieuwe mensen. Waarom? Innoveren is belangrijk, maar we willen ook behouden wat goed gaat. Voor ons netwerk leggen we leidingen aan rondom dorpen en steden, en in agrarisch gebied. Die ervaring hebben we al, met aardgas. We staan erom bekend dat we dit zonder al te veel reuring doen. Dat moet vooral zo blijven.

Neem een boer. Voordat we op zijn land aan de slag gaan, moeten we een zakelijke overeenkomst tekenen. We sturen dan liever geen jurist, maar een ervaren omgevingsmanager grondzaken. Veel van die collega’s komen zelf van een boerderij en weten wat een boer doormaakt. We starten bijvoorbeeld nooit zomaar met graven. We schrapen eerst de teelaarde af en we leggen die apart. En als we klaar zijn, laten we alles opgeruimd achter en zorgen we voor een passende compensatie. Het is een werkwijze die bij ons hoort, maar die de nieuwe medewerkers niet altijd kennen. Daarom zijn onze ervaren collega’s zo belangrijk, zodat ze nieuwe collega’s onze best practices leren.

De aanleg van ons netwerk door het land is een megaklus. Ik denk dat weinig mensen kunnen voorstellen hoe groot het project is. Het is moeilijk om het met een ander project te vergelijken, al geven de aanleg van de Afsluitdijk of de bouw van de Deltawerken enigszins een indicatie. Er staat ook veel tijdsdruk op. We kunnen niet zeggen: ‘sorry, we lopen uit.’ Andere partijen rekenen op de komst van het netwerk: ze bouwen fabrieken om of ze investeren in waterstofproductieprojecten. De komende jaren zijn dus spannend. Gelukkig ervaar ik geen stress. Ik vind het fantastisch om leiding te geven aan het team. Samen bouwen we aan de Gasunie van de toekomst.’

Raymond van den Tempel is technisch consultant duurzame oplossingen bij Remeha. Hij bereidt Nederland voor op de energietransitie van aardgas naar waterstof, warmtepompen en warmtenetten.

‘Sorry, ik heb net mijn huis laten schilderen’ of ‘is waterstof wel veilig?’ Dat soort reacties en vragen kregen we in 2018 toen we in het Gelderse Lochem startten met het proefproject waterstof. Bewoners van monumentale woningen konden vrijwillig overstappen op een combiketel, die hun huis verwarmt op waterstof. In het begin waren er veel vragen, met name over veiligheid en de prijs voor een m3 waterstof. Het projectteam heeft middels presentaties, gesprekken, meetings, duidelijke contracten en een bezoek aan het KIWA Hydrogen Experience House in Apeldoorn een groep bewoners bereid gevonden om mee te doen aan het proefproject met een looptijd van 3 jaar.

In een modelwoning zagen de bewoners hoe een combiketel op waterstof eruitziet. ‘Is dit nou alles?’, vroegen ze. ‘Die cv-ketel is identiek aan die van aardgas.’ In december 2022 zijn 12 woningen overgestapt op waterstof. Het heeft vier jaar geduurd om alles te regelen. Dat lijkt lang. Het kon niet anders: waterstof is een nieuwe techniek in de openbare ruimte. Bij ieder proefproject moeten we voldoen aan strenge veiligheidsvoorschriften, in gesprek gaan met diverse overheidsinstanties, noodzakelijke vergunningen regelen, nieuwe contracten opstellen, maar er bijvoorbeeld ook voor zorgen dat er waterstof op locatie komt. Iedere keer leren we bij en gaat zo’n traject sneller. Dat merken we nu al bij het waterstofproject in Hoogeveen en bij Stad aan ‘t Haringvliet, waar het hele dorp in de toekomst gaat overstappen.

Onze uitdaging zit niet in het ontwikkelen van 100% waterstof gevoede cv-ketels. Die zijn er al. We zijn bezig met hybride varianten met warmtepompen en het ontwikkelen van een aardgasketel die eenvoudig is om te bouwen naar waterstof. Als over een paar jaar het waterstofnetwerk klaar is, kunnen installateurs de nieuw ontwikkelde ketels ombouwen. Binnen een half uur.

De uitdaging die nu voor ons ligt, is hoe snel we waterstof in de gebouwde omgeving beschikbaar krijgen. En hoe we mensen in grote getalen overtuigen. Ze vinden de techniek spannend. Het geliefde gasfornuis, als ook gas(sier)haarden etc. moeten weg. Dat laatste probleem hebben we niet alleen met waterstof maar ook bij de aanleg van warmtenetten. Welke energiebron een huis ook heeft: elektrisch koken is de toekomst. Dat geldt voor oudere mensen of huizen met een meterkast uit de jaren 60. Maar ook voor mensen die met energiearmoede kampen. Een belangrijke taak is weggelegd voor de overheid. En ik help graag mee. Want hoe vaak krijg je in je leven de kans om een nieuwe techniek te lanceren?’

Ranomi Kromowidjojo schitterde jarenlang als zwemster op de Olympische Spelen, WK’s en EK’s. Als ambassadeur van Missie H2 verbindt ze tegenwoordig mensen en bedrijven. Haar ervaringen uit de topsportwereld komen goed van pas.

‘Ik was 19 jaar. Topfit. En ik had net besloten dat ik individueel wilde doorbreken op internationaal niveau. Maar toen werd ik ziek. Doodziek. In plaats van dat ik met mijn teamgenoten uren in het zwembad doorbracht, lag ik in juli 2010 tussen de toeristen in een ziekenhuisbed in Tenerife. Ik had een hersenvliesontsteking. En dat terwijl het EK twee weken later in Boedapest startte. Dat kon ik wel vergeten.

Ik heb acht weken lang niet gezwommen. Van mijn conditie en spiermassa was weinig over. Toch treurde ik niet lang. Al snel realiseerde ik dat vragen als ‘waarom overkomt mij dit?’ me niet verder hielpen. Liever wilde ik zo snel mogelijk het ziekenhuis uit. Weer beter worden. Drie maanden na mijn opname was ik weer in topvorm.

Een blessure, ziekte, een nieuwe coach: als topsporter weet je als geen ander dat alles constant verandert. Verandering is de enige zekerheid in het leven. Het is voor jezelf een stuk makkelijker als je een manier vindt om ermee om te gaan. Ook al is dat niet altijd even leuk.

Ik zie het als ambassadeur van Missie H2 ook: mensen vinden de duurzaamheidstransitie spannend. Maar net zoals een topsporter niet zonder de hulp van een coach of teamgenoten kan, geldt het ook voor de transitie: we hoeven het niet alleen te doen. Missie H2 past daarom goed bij me. Ik vind het mooi om mensen en bedrijven te verbinden. Als oud-topsporter, maar ook als een individu die duurzamer wil leven. Zo stond ik op de World Hydrogen Summit 2023 in Ahoy. Verder reik ik regelmatig de Waterstofmedaille uit en ik geef zo’n twee keer per maand presentaties aan bedrijven. Die gaan de ene keer over waterstof, de andere keer over mijn carrière en de lessen die ik heb geleerd. Als ik met mijn positieve energie kan meehelpen om Nederland hét Waterstofland te maken, dan is mijn missie geslaagd.’

Carel-Jan Van Kooten is business development manager waterstof bij tankopslagbedrijf Vopak. Hij is sinds vier maanden ambassadeur voor Missie H2.

‘Waterstof? Tot afgelopen januari wist ik er amper iets van. Ik kende het alleen uit kranten en van de scheikundelessen op de middelbare school. Dat is nu wel anders. Ik vind het een prachtig product. Het is een energiebron van de toekomst: eindeloos beschikbaar en CO2-neutraal als je het duurzaam opwekt. In mijn werk verbind ik producenten en afnemers om een supplychain op te zetten. Ook zorg ik ervoor dat we import- en exportterminals in binnen- en buitenland gaan bouwen.

De energietransitie vond ik altijd al belangrijk. Zeker als vader van drie dochters wil ik een betere wereld achterlaten. Sinds ik met waterstof werk, ben ik me ook bewuster van de mogelijkheden. Maar ook van de uitdagingen die er zijn. Voor sommigen gaat de transitie niet snel genoeg. Ik snap dat wel: ik ben zelf ook vrij ongeduldig. Het proces is helaas niet te versnellen met een druk op een knop. Deze overgang kost tijd. Gelukkig zijn er al veel goede initiatieven en Missie H2 geeft ze een podium. Kijk maar eens naar de Waterstofkaart op de website. Het is waanzinnig om onderdeel te zijn van de energietransitie en deze missie.’

Herbert Colmer is programmamanager bij Missie H2-partner Groningen Seaports. Hij is medeverantwoordelijk voor de verbindende energiesystemen in het havengebied van Groningen Seaports van stoom, perslucht, maar ook waterstof.

‘In 2017 hadden we bij Groningen Seaports als een van de eersten in Nederland een waterstofauto. Als ik de kans had, reed ik met klanten, waterstofproducenten, vergunningverleners of andere partners rond. Waterstof werd acht jaar geleden nog gezien als iets gevaarlijks. Vaak belandde ik in een discussie hierover. ‘Voelde je je net onveilig in de auto?’, vroeg ik dan. Het antwoord was ‘nee’. Ik liet ze vervolgens zien hoe de waterstoftechniek in de auto werkt: de transportleidingen, de opslag en de waterstoftank. Dat hielp. De auto nam de bezwaren weg, omdat het zo’n herkenbaar en vertrouwd product is.

Tegenwoordig sta ik niet meer voorovergebogen over een auto. Het acceptatieniveau is hoog. Bij Groningen Seaports leggen we al complexe waterstofnetwerken aan in onze regio. In 2014 startten we hiermee. Puur toevallig. Een bedrijf in de buurt had een reststroom waterstof. Tegelijkertijd experimenteerde het ov-bureau Groningen-Drenthe met duurzamer vervoer. Ze wilden bussen laten rijden op de reststroom waterstof. Ze vroegen ons om een verbindend leidingsysteem aan te leggen tussen de bron en een tankstation. Er was alleen één probleem: het was nog nooit gedaan.

Het bleek een uitdaging. Niet alleen om waterstof naar de openbare ruimte te brengen, maar ook om de juiste techniek te kiezen. Op een chemieterrein gebruiken we stalen leidingen boven de grond. In de openbare ruimte willen we die leidingen onder de grond. Daar liggen ze veiliger, omdat niemand erbij kan. Bovendien is een constructie bovengronds kostbaar. Uiteindelijk vonden we een oplossing toen we onze industriebril afzetten. We gingen terug naar de basis: welke transportsystemen worden al bij andere energievormen gebruikt? Het antwoord was eenvoudiger dan gedacht: kunststofleidingen, specifiek HDPE. Ook testen van onderzoeksinstituut Kiwa bevestigden dit. HDPE is veilig voor het transport van waterstof.

Onze vondst bleek revolutionair. We hadden tegen alle verwachtingen in bewezen dat kunststofbuizen werken voor het transport van waterstof. Bovendien vonden we een manier om de transportkosten te drukken. Na dit project zetten we met Groningen Seaports vol in op waterstof. Sterker, we hebben samen met industriepartners systemen ontwikkeld die ook waterstof onder hoge druk kunnen transporteren. 'Die gaan een grote rol spelen bij het koppelen van bedrijven aan het toekomstige nationale waterstofnetwerk van Gasunie.’

Marit Bouwmeester (35) behoort al twintig jaar tot de top van de internationale zeilsport. De gouden olympiër weet als geen ander hoe je langetermijndoelen stelt én haalt.

‘De truc is om jezelf continu te verbeteren. In de boot, maar ook daarbuiten. En om dat niet alleen te willen doen. Ik heb mensen om me heen die ik blind vertrouw. Samen met hen bepaal ik hoe een toekomstig olympisch kampioen eruitziet. Maar ze geven mij ook tegengas.

Eerlijkheid waardeer ik enorm. Dat is iets wat ik leerde na mijn zilveren medaille in Londen in 2012. Mijn team gaf toen aan dat ik te veel had getraind en dingen anders had moeten doen. Ik vond dat zo vervelend om te horen. Sindsdien vraag ik iedereen eerlijk tegen me te zijn, ook al is de boodschap niet leuk. Als je daarvoor openstaat, kun je jezelf verbeteren. Met aardig zijn kom je er niet.

De afgelopen jaren heb ik ook de waarde van positiviteit geleerd. Na de gouden plak in Rio in 2016 wilde ik niet horen hoe goed ik was. Ik wilde door, en weten wat er beter moest. Dat heb ik geweten: mijn broer - toen mijn coach - vertelde me elke dag wat anders kon. Dat had ik ‘m gevraagd te doen. Na een maand wilde ik mijn boot verkopen en stoppen: ik was toch niet goed genoeg. Toen zag ik pas in hoe veel kracht ik kan halen uit positief zijn. Dat gevoel is het afgelopen jaar versterkt, na de geboorte van mijn dochter Jessie.

De combinatie van topsport en een kind is soms best een uitdaging. Ik houd het daarom graag luchtig. De focus ligt nog meer dan voorheen op wat ik wél kan. Natuurlijk ga ik aan de slag met de verbeterpunten, maar ik sta ook vaker stil bij mijn progressie. Een bepaald PR die ik in de gym haal, een moeilijk onderdeel op het water dat ik beheers: de successen zitten ‘m in de kleinere dingen.

Dat stilstaan bij je voortgang heb je ook nodig om gemotiveerd te blijven. Die parallel zie ik ook bij Missie H2. Je wordt niet in één dag olympisch kampioen, net als dat je niet in één dag de energietransitie realiseert. Dat is jaren achter elkaar het juiste doen. Je acties aanpassen aan je ambities. En dus ook je successen vieren. Samen, met je team. Want als alleen het eindresultaat telt, ben je zo twintig tot dertig jaar verder. En daar is heel veel motivatie voor nodig…’

Marc van der Linden is Director Business Development bij Gasunie. Samen met zijn collega’s rolt hij tot 2030 en later het waterstofnetwerk in Nederland en de rest van Europa uit.

‘Eind oktober zijn we gestart met de bouw van de eerste 30 kilometer van ons grootschalig waterstofnetwerk in Nederland. Rotterdam heeft de primeur. En dat de havenstad de eerste locatie is, vind ik bijzonder om meerdere redenen. Sowieso omdat we daar alles voor de eerste keer moeten doen: van het opstellen van de transportcontracten tot het samenwerken met Missie H2-partner Shell. Zij bouwen nabij Rotterdam op de Noordzee een waterstofcentrale.

De havenstad is ook een symbolische plek. Het is een van de locaties waarvandaan we in de toekomst waterstof over de de rest van het land én Europa verspreiden: geïmporteerd vanuit andere landen of dus zelf geproduceerd op land en zee. Om de waterstof te vervoeren, verbinden we de komende jaren belangrijke industriële clusters in Nederland en België met elkaar. Na Rotterdam volgen alle industrieclusters in Nederland, de grenspunten naar onder andere het Ruhrgebied en de waterstofopslag in Zuidwending. Later bouwen we offshore netwerken: op zee.

Zo’n netwerk aanleggen doen we niet zomaar. Het mooie aan mijn vak is dat we een route uitstippelen voor iets wat pas over 10 jaar écht gaat leven. Het aantal variabelen waar mijn collega’s en ik rekening mee moeten houden is groot. Zo moeten we onderzoeken welke leidingen we kunnen hergebruiken en welke vergunningen er nodig zijn. Bovendien is het maar de vraag wat de energiemarkten gaan doen. Het is een grote puzzel. Maar ik houd er wel van om die op te lossen.

Onze plannen moeten uiteindelijk robuust genoeg zijn dat ze duurzaamheid, betaalbaarheid en betrouwbaarheid garanderen. Flexibiliteit is ook belangrijk. We weten dat we dingen onderweg moeten aanpassen. In dit vak geldt één zekerheid: niets is 100 procent voorspelbaar.’